1883–1911
01
Antes do tranvía xa había xente pensando no tranvía
Vigo medraba, o Val Miñor estaba onde sempre e desprazarse seguía sendo unha actividade que requiría tempo, paciencia e certa fe. En 1883 xa se propuxera unir Vigo e Baiona cun ferrocarril de vapor. Houbo novos proxectos en 1893 e 1901, pero ningún chegou a converterse nunha rede real.
En 1911, unha reunión na illa de Toralla reuniu empresarios e promotores que decidiron poñer cartos enriba da mesa. Desta vez a idea empezou a ter raíles de verdade.
Primeira lección viguesa: antes de facer unha obra hai que propoñela varias veces.
1912–1914
02
Nace Tranvías Eléctricos de Vigo
A sociedade Tranvías Eléctricos de Vigo quedou constituída para crear unha rede urbana e suburbana e desenvolver tamén conexións cara ao Val Miñor. O proxecto deixaba de ser unha conversa elegante con vistas á ría.
O 2 de xuño de 1914 comezaron as probas polas rúas. Os coches pasaron por Praza de América, Paseo de Alfonso XII, Elduayen, Porta do Sol, Policarpo Sanz e Colón.
Vigo descubriu que unha cidade tamén podía facer ruído sen ser unha conserveira.
9 · VIII · 1914
03
O día que Vigo estreou tranvía
O 9 de agosto de 1914 inaugurouse oficialmente o servizo. Os coches saíron engalanados e a chegada do tranvía foi recibida como unha demostración de modernidade. A tarifa inicial era pequena e a curiosidade, enorme.
No primeiro ano a compañía percorreu arredor de 1.010.000 quilómetros e contaba con 154 empregados.
De súpeto, chegar tarde xa podía facerse electricamente.
1915–1916
04
A cidade aprende a vivir sobre raís
En 1915 xa había sete liñas en servizo. Pereiró, Bouzas, Cabral, Porta do Sol, Os Caños, Picacho… o mapa empezaba a parecer unha cidade que tiña plans.
En 1916 o servizo alcanzaba uns 3,8 millóns de viaxeiros nun Vigo de arredor de 45.000 habitantes. O tranvía non era unha curiosidade: estaba entrando na rutina diaria.
Se non coñecías a ninguén no tranvía, probablemente acababas de chegar a Vigo.
1920
05
O tranvía das leiteiras
A conexión cara a O Porriño abriu outra dimensión. Os tranvías non levaban só persoas: tamén viaxaban produtos do campo e cántaras de leite que chegaban á cidade. Algunhas composicións incorporaban vagóns de carga.
O tramo Vigo–O Porriño inaugurouse o 20 de marzo de 1920. A mobilidade era tamén economía diaria: leite, mercadorías, traballadores e familias compartindo ruta.
Hoxe chamaríase loxística de última milla. Daquela chamábase levar o leite.
1921–1922
06
Máis liñas, máis xente, máis ferro
En agosto de 1921 entrou en servizo a liña Caños–Chapela. Ao ano seguinte o tranvía achegábase aos dez millóns de usuarios anuais e o parque xa sumaba 42 vehículos grazas a sucesivas adquisicións.
A rede estaba a converterse nunha infraestrutura que vertebraba Vigo e os seus arredores.
Cando tes 42 tranvías xa non é unha novidade. É tráfico.
1926
07
Baiona e Gondomar: Vigo xa tiña o seu 'cercanías'
O 3 de setembro de 1926 abriu a conexión ata Baiona e o 28 de setembro a de Gondomar. Desde A Florida partía un ferrocarril de vía estreita ata A Ramallosa e alí separábanse os ramais.
O traxecto a Baiona podía durar arredor de 1 hora e 13 minutos; a Gondomar, uns dous minutos máis. Había estacións e apeadoiros por Coruxo, Canido, Panxón, Nigrán e outros puntos do percorrido.
Unha hora e cuarto ata Gondomar. Sen aplicación para preguntar 'canto falta?'.
Anos 30–40
08
O tranvía convértese en paisaxe
As vías, os postes e os coches xa formaban parte da imaxe diaria. A xente ía traballar, estudar, mercar ou visitar familia nun sistema que atravesaba barrios e conectaba a cidade coa comarca.
Nos anos corenta o billete urbano chegou a ter tarifa única de 25 céntimos e existiu tamén servizo nocturno. En 1942 o número anual de usuarios superaba os vinte millóns.
A puntualidade podía discutirse. A importancia do tranvía, bastante menos.
1945
09
Samil tamén quería tranvía
En 1945 inaugurouse un ramal entre a estación de Muíños e a praia de Samil. A compañía xa construíra anos antes o Pabellón Ourense, un edificio de lecer no que durante o verán se celebraban bailes.
O tranvía non servía só para ir ao traballo. Tamén levaba xente á praia e ao ocio dunha cidade que empezaba a mirar o mar doutro xeito.
O concepto era revolucionario: transporte público para ir á praia e volver con area nos zapatos.
1946–1957
10
Tranvías de aquí, de alá e algún con moitos quilómetros
O parque móbil foi cambiando. Houbo modelos coñecidos como «Vigo» e «La Bonita», coches de madeira e metálicos, plataformas abertas e pechadas. Tamén chegaron vehículos procedentes doutras redes.
En 1957 incorporáronse coches procedentes de Pontevedra e tamén unidades adquiridas a San Sebastián. Ao final do servizo, en 1968, a empresa contaba con 99 unidades.
Antes de que existise Wallapop, os tranvías xa coñecían o mercado de segunda man.
1961
11
Mesmo a compañía sabía que o mundo estaba cambiando
A comezos dos anos sesenta, Tranvías elaborou un Plan Xeral de Transportes Urbanos para ampliar o servizo aos barrios. A proposta incluía trolebuses e autobuses, e a empresa chegou a adquirir 45 unidades a London Transport.
O debate xa non era simplemente «tranvía si ou non». Tratábase de decidir como se modernizaba toda a mobilidade viguesa.
O tranvía estaba disposto a convivir co autobús. A historia, menos.
1964–1966
12
Entra en escena o futuro
En 1964 Rafael Portanet chegou á alcaldía. A relación entre o Concello e a compañía entrou nunha etapa decisiva. Tranvías propuxo unha substitución progresiva dos coches por autobuses, pero a fórmula non prosperou.
En 1966 aprobouse o Plan de Ordenación dos Transportes Urbanos Colectivos que conducía á desaparición do tranvía urbano.
Hai decisións administrativas que ocupan unha folla e cambian unha cidade durante décadas.
17 · V · 1968
13
O autobús recibe as chaves
En maio de 1968 o Pleno municipal adxudicou o servizo urbano á nova concesionaria Vitrasa. A transición xa tiña nome, empresa e calendario.
O tranvía continuou funcionando durante o resto do ano, pero o final xa non era unha sospeita. Era unha data achegándose.
Cando o futuro xa ten concesionaria, ao pasado quédalle pouco marxe de negociación.
31 · XII · 1968
14
O último día
O 31 de decembro de 1968 circularon por última vez os tranvías urbanos de Vigo e os servizos eléctricos relacionados co Val Miñor. Despois de máis de medio século, os coches entraron nas instalacións e xa non volveron ao servizo regular.
Non foi só a desaparición dun vehículo. Cambiou a maneira de percorrer a cidade, os barrios, o ruído das rúas e a paisaxe dos cables e das vías.
O ano acabou ás doce. O tranvía, un pouco antes.
Despois
15
Os raís quedaron agardando
Parte das vías foi cuberta polo asfalto e apareceu de novo durante obras posteriores. Os vehículos vigueses non tiveron a mesma sorte: non se conservou ningún dos coches orixinais que prestaran servizo na cidade.
Décadas despois, a aparición dun raíl baixo unha rúa segue funcionando como unha pequena porta accidental cara ao Vigo que circulaba por enriba deles.
En Vigo, ás veces para atopar a memoria hai que levantar a beirarrúa.
Hoxe
16
E por que seguimos falando deles?
Porque os tranvías atravesaron máis de cincuenta anos de vida diaria. Levaron traballadores, leiteiras, estudantes, familias e xente cara á praia. Uniron lugares que daquela parecían moito máis lonxe.
Non eran perfectos. Facían ruído, tiñan limitacións e pertencían ao seu tempo. Pero durante décadas foron unha parte física e emocional da cidade.
Non todo o pasado foi mellor. Pero algunhas cousas eran nosas.
